Zapalenie trzustki u psa
Gdy dochodzi do zaburzenia pracy tej części tego organu, pies może zacząć wykazywać objawy takie jak przewlekła biegunka, spadek masy ciała mimo prawidłowego apetytu, wzdęcia oraz obecność niestrawionych resztek pokarmu w kale.
Z medycznego punktu widzenia istotne są ostre i przewlekłe zapalenia trzustki, które mogą prowadzić do trwałego uszkodzenia miąższu tego narządu, zaburzeń trawienia oraz wtórnych powikłań, takich jak cukrzyca czy niewydolność zewnątrzwydzielnicza trzustki (EPI). W przebiegu tych schorzeń dochodzi do aktywacji enzymów trzustkowych jeszcze w obrębie gruczołu, co skutkuje „samotrawieniem” tkanki, stanem zapalnym i często silnym bólem brzucha.
W artykule przeczytasz
Objawy chorej trzustki u psa
Ostre zapalenie trzustki to poważna choroba, której rozpoznanie bywa trudne, ponieważ objawy są niespecyficzne i mogą przypominać inne schorzenia przewodu pokarmowego. Do najczęstszych sygnałów należy nagła utrata apetytu, silne wymioty – często z domieszką krwi – oraz biegunka, które szybko prowadzą do odwodnienia i ogólnego osłabienia psa. Zwierzę może odczuwać ból brzucha, zwłaszcza w okolicy przedbrzusza, co objawia się niechęcią do poruszania się, przyjmowaniem pozycji modlitewnej lub wycofaniem społecznym.
Typowe objawy ostrego zapalenia trzustki u psa
| Objaw | Opis |
|---|---|
| Wymioty | Często gwałtowne, mogą zawierać krew |
| Brak apetytu | Całkowite lub częściowe odrzucenie jedzenia |
| Biegunka | Często wodnista, może prowadzić do odwodnienia |
| Osłabienie i apatia | Skutek odwodnienia i bólu |
| Ból brzucha | Szczególnie w przedbrzuszu; pies może się garbić lub przyjmować pozycję modlitewną |
| Odwodnienie | Widoczne w badaniu klinicznym i wynikach badań |
| Wzdęcia | Rozszerzenie brzucha, napięcie powłok |
| Gorączka | Występuje rzadziej, ale możliwa |
| Wstrząs | W ciężkich przypadkach może prowadzić do SIRS i DIC |
| Nieprawidłowości w badaniach krwi | Leukocytoza, anemia, zaburzenia elektrolitowe, podwyższone enzymy wątrobowe |
Jak objawia się przewlekłe zapalenie trzustki?
Przewlekłe zapalenie trzustki u psów to choroba, która często rozwija się po cichu i przez długi czas pozostaje niezauważona. Właściciele zazwyczaj nie kojarzą niespecyficznych objawów z poważnym problemem trzustkowym – pies może od czasu do czasu wymiotować, mieć luźne stolce lub stracić zainteresowanie jedzeniem. Te dolegliwości pojawiają się cyklicznie – co kilka tygodni lub miesięcy – i najczęściej ustępują samoistnie, co utrudnia ich powiązanie z konkretną chorobą.
Psy stają się mniej aktywne, unikają zabawy, sprawiają wrażenie osowiałych i starszych niż są w rzeczywistości. Może dochodzić do utraty masy ciała mimo utrzymanego apetytu między epizodami. Charakterystyczne jest też to, że pies staje się bardziej wybredny przy jedzeniu, przeciąga się po posiłku, a czasem delikatnie „podkula” brzuch, co świadczy o dyskomforcie w jamie brzusznej. Ból nie zawsze jest widoczny przy dotyku, dlatego bywa pomijany.
Typowe objawy przewlekłego zapalenia trzustki u psa
| Objaw | Opis |
|---|---|
| Nawracające wymioty | Epizody pojawiające się co kilka tygodni lub miesięcy, ustępujące samoistnie |
| Okresowy brak apetytu | Pies odmawia jedzenia w czasie zaostrzeń choroby |
| Przewlekłe wzdęcia lub biegunka | Luźne stolce lub gazy utrzymujące się przez dłuższy czas |
| Utrata masy ciała | Widoczna mimo prawidłowego lub nawet zwiększonego apetytu między epizodami |
| Apatia i niechęć do ruchu | Pies jest mniej aktywny, unika spacerów i zabawy |
| Zmienne objawy | Pojawiają się i znikają, co utrudnia rozpoznanie w gabinecie |
| Bezobjawowe ropnie trzustki | W niektórych przypadkach występują cicho i są widoczne dopiero w USG |
Przyczyny ostrego zapalenia trzustki u psa
Główne przyczyny ostrego zapalenia trzustki u psów są zróżnicowane i często związane z predyspozycjami rasowymi oraz stanem ogólnym organizmu. Na chorobę szczególnie narażone są psy małych ras, takich jak sznaucery miniaturowe, yorkshire terriery, cavalier king charles spaniele i cocker spaniele, ale także boksery i collie. Do czynników zwiększających ryzyko zalicza się również nadwagę, cukrzycę, niedoczynność tarczycy oraz stany prowadzące do niedotlenienia trzustki, na przykład w czasie zabiegów chirurgicznych.
Istnieje też związek między wysokim poziomem trójglicerydów we krwi a wystąpieniem choroby. Niektóre leki, zwłaszcza u psów predysponowanych, również mogą wywołać ten stan – m.in. bromek potasu (szczególnie w połączeniu z fenobarbitalem), L-asparaginaza, azatiopryna, sulfonamidy, tetracykliny oraz niektóre diuretyki.
Dlaczego pies ma przewlekłe zapalenie trzustki?
Przewlekłe zapalenie trzustki to poważna, ale niestety często lekceważona choroba, która może rozwijać się u psa przez długi czas niemal niezauważenie. Jedną z głównych przyczyn problemów z trzustką jest zbyt wczesna aktywacja enzymów trawiennych. Normalnie powinny one „włączać się” dopiero w jelitach, ale jeśli zadziałają już w trzustce – zaczynają trawić jej własne tkanki. To prowadzi do bólu, stanu zapalnego i uszkodzenia narządu.
Innym czynnikiem ryzyka jest zastój soku trzustkowego – może do niego dojść, gdy przewody wyprowadzające sok zostaną częściowo lub całkowicie zablokowane, np. przez obrzęk lub przewlekłe zapalenie jelit. Jeśli sok nie może odpływać, gromadzi się, powoduje wzrost ciśnienia, a nawet może rozsadzać przewody. W takiej sytuacji enzymy przedostają się do otaczających tkanek, co jeszcze bardziej pogarsza sytuację.
Z czasem, przy nawracających stanach zapalnych, trzustka może zacząć się zwłókniać, a jej tkanka gruczołowa – zanikać. Taki uszkodzony narząd nie jest już w stanie produkować odpowiednich ilości enzymów i hormonów. Efekt? Pies traci na wadze, ma problemy trawienne, a nawet może rozwinąć się u niego cukrzyca.
U niektórych ras (np. owczarków niemieckich czy collie) problemy z trzustką mogą mieć podłoże genetyczne lub autoimmunologiczne – organizm psa zaczyna atakować własne komórki trzustkowe, co prowadzi do przewlekłej niewydolności.
Czy da się wyleczyć zapalenie trzustki u psa?
Leczenie ostrego zapalenia trzustki u psów opiera się głównie na łagodzeniu objawów i wspieraniu organizmu w procesie regeneracji. Kluczowym elementem terapii jest nawadnianie dożylne, które poprawia perfuzję trzustki i wspiera jej gojenie. Zaleca się też monitorowanie poziomu albuminy, ponieważ jej spadek może pogarszać krążenie na poziomie naczyń włosowatych. Jeśli pies nie toleruje karmienia, można rozważyć czasowe wstrzymanie podawania pokarmu lub żywienie przez sondę jelitową (np. jejunostomię). Początkowo zaleca się diety niskotłuszczowe – np. ryż, ziemniaki – w małych porcjach, a karmienie należy przerwać, jeśli pogarszają się wymioty.
W leczeniu ostrego zapalenia trzustki stosuje się także środki przeciwwymiotne oraz przeciwbólowe. W niektórych przypadkach rozważa się również podanie inhibitorów pompy protonowej (pantoprazol, omeprazol), a antybiotyki stosuje się raczej ostrożnie – tylko wtedy, gdy istnieje podejrzenie wtórnej infekcji. Kortykosteroidy budzą kontrowersje, ale mogą mieć zastosowanie w ciężkich przypadkach.
Z kolei przewlekłe zapalenie trzustki leczy się długofalowo, głównie przez kontrolę diety, łagodzenie bólu i wspomaganie funkcji trzustki. Najważniejszym elementem jest dieta niskotłuszczowa, którą należy stosować do końca życia psa – najlepiej 3–4 małe porcje dziennie. Jeśli sama dieta nie wystarcza, wdraża się leki przeciwbólowe, najczęściej z grupy opioidów. Unika się NLPZ i paracetamolu ze względu na ich toksyczność. W niektórych przypadkach pomocne mogą być także enzymy trzustkowe, które nie tylko wspierają trawienie, ale również mogą działać przeciwbólowo poprzez zahamowanie produkcji endogennych enzymów.
Leczenie ostrego vs przewlekłego zapalenia trzustki u psów
| Element terapii | Ostre zapalenie trzustki | Przewlekłe zapalenie trzustki |
|---|---|---|
| Nawadnianie | Dożylne, intensywne nawadnianie (płyny krystaloidowe) | Dożylne tylko podczas zaostrzeń |
| Żywienie | Dieta niskotłuszczowa, podawana doustnie lub przez sondę gdy tolerowana | Stała dieta niskotłuszczowa (poniżej 10%) przez całe życie |
| Podawanie pokarmu | Małe porcje, powolne wprowadzanie; przerwać przy pogorszeniu objawów | 3–4 małe posiłki dziennie w równych odstępach czasu |
| Leki przeciwwymiotne | Maropitant, ondansetron, dolasetron | Podawane tylko w razie potrzeby (np. zaostrzeń) |
| Leki przeciwbólowe | Opioidy – butorfanol, metadon, fentanyl (różne poziomy bólu) | Opioidy doustne lub w plastrach; unikanie NLPZ i paracetamolu |
| Enzymy trzustkowe | Rzadko stosowane | Zalecane przy zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki (EPI) |
| Suplementacja wit. B12 | W razie niedoborów | Często konieczna, szczególnie przy EPI |
| Insulina | W przypadku wtórnej cukrzycy | W przypadku cukrzycy po PZT – leczenie jak przy DM typu I |
| Leki wspomagające | Probiotyki, inhibitory pompy protonowej, ewentualnie sterydy przy SIRS | Probiotyki, enzymy, nowoczesne leki eksperymentalne (np. fuzapladib) |
FAQs
Czy dieta ma znaczenie w leczeniu zapalenia trzustki u psa?
Psy z ostrym zapaleniem trzustki powinny być żywione niskotłuszczową dietą, najlepiej w małych porcjach, gdy tylko będą w stanie przyjmować pokarm. U psów z przewlekłym zapaleniem trzustki zaleca się dietę niskotłuszczową do końca życia, by ograniczyć ryzyko nawrotów i złagodzić ból. W niektórych przypadkach potrzebne są też enzymy trzustkowe i suplementacja witaminy B12.
Czy zapalenie trzustki u psa to śmiertelna choroba?
Zapalenie trzustki u psa może zagrażać życiu, zwłaszcza w ostrej, ciężkiej postaci, która prowadzi do wstrząsu, odwodnienia i uszkodzenia wielu narządów. Jednak przy szybkim rozpoznaniu i odpowiednim leczeniu – w tym intensywnej płynoterapii, leczeniu przeciwbólowym i diecie – wiele psów wraca do zdrowia. Przewlekłe zapalenie trzustki z kolei bywa trudne do rozpoznania i może stopniowo pogarszać jakość życia psa, ale nie zawsze prowadzi do śmierci. Kluczowe są szybka diagnoza, opieka weterynaryjna i zmiana stylu żywienia.
Źródła
O. Gójska, W. Zygner, P. Marciński, Przewlekłe zapalenie trzustki u psów, „Życie weterynaryjne”, nr 86(6)/2006, s. 383-387.
U. Latek, M. Mendel, Ostre zapalenie trzustki jako konsekwencja zatruć u psów, https://magwet.pl/33202,ostre-zapalenie-trzustki-jako-konsekwencja-zatruc-u-psow?srsltid=AfmBOoo5hdOU1wGdsbt8RgDET3iahhQ-Pp37NQiHtArQlJHRR4Mibd0Q (dostęp: 20.06.2025).
R. Nelson, C. Couto, Choroby wewnętrzne małych zwierząt, Tom 2, wyd. Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2009.
H. Niemand, P. Suter, Praktyka kliniczna: PSY, wyd. Galaktyka, Łódź 2003.
R. Nieradzka, M. Kander, Przewlekłe zapalenie trzustki zdarza się częściej, niż myślisz, https://magwet.pl/38732,przewlekle-zapalenie-trzustki-zdarza-sie-czesciej-niz-myslisz?srsltid=AfmBOopRNEtXKM3Et_LQug_5E9DaO00cKCvxiHBmNi8XXCnNRu-OrYPt (dostęp: 20.06.2025).
M. Willard, Canine acute pancreatitis, https://www.vetmed.auburn.edu/wp-content/uploads/2018/09/Canine-Acute-Pancreatitis-.pdf (dostęp: 20.06.2025).
dr Mateusz Karatysz
Opiekun buldożki Daisy, borykającej się od wielu lat z problemami zdrowotnymi. Dziennikarz, autor artykułów popularyzujących świadomą opiekę nad psami. Twórca serwisu www.epieski.pl, na którym pisze artykuły na temat zdrowia psów, żywienia, a także ras psów.
