Ostre zapalenie trzustki u psa
W artykule przeczytasz
Objawy ostrego zapalenie trzustki u psa
Ostre zapalenie trzustki u psa to poważne schorzenie, którego rozpoznanie bywa trudne ze względu na niespecyficzny charakter objawów. W przebiegu choroby dochodzi do przedwczesnej aktywacji enzymów trawiennych w obrębie miąższu trzustki, co skutkuje samotrawieniem tkanek i lokalnym stanem zapalnym. Objawy kliniczne są często nagłe, a ich nasilenie może być różne – od łagodnych do zagrażających życiu. Właściciele, którzy zastanawiają się, jak rozpoznać zapalenie trzustki u psa, powinni zwrócić uwagę na następujące symptomy:
- Wymioty: częste, obfite, niekiedy z domieszką krwi. To jeden z najczęstszych sygnałów trzustkowych.
- Brak apetytu (anoreksja): pies nagle odmawia jedzenia, co może trwać nawet kilka dni.
- Apatia i osłabienie: wynika z odwodnienia, bólu i ogólnego pogorszenia stanu ogólnego.
- Biegunka: o różnym nasileniu, często towarzysząca wymiotom.
- Ból brzucha: szczególnie w okolicy przodobrzusznej. Pies może reagować niepokojem przy dotyku, przyjmować pozycję „modlitewną” (z opuszczoną klatką piersiową i uniesionym zadem), próbując ulżyć sobie w cierpieniu.
- Odwodnienie: związane z utratą płynów przez przewód pokarmowy oraz brakiem pobierania wody.
- Gorączka lub hipotermia: zmiany temperatury ciała mogą wskazywać na stan zapalny lub zaawansowane zaburzenia metaboliczne.
- Wstrząs: w ciężkich przypadkach rozwija się gwałtownie i może prowadzić do nagłego pogorszenia, stanowiąc bezpośrednie zagrożenie życia.
W przypadku, gdy pies nie je, wymiotuje i wykazuje objawy bólu brzucha, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem weterynarii – szybka diagnoza i wdrożenie leczenia mogą uratować życie czworonoga. Objawy zapalenia trzustki u psa bywają podobne do innych chorób przewodu pokarmowego, dlatego konieczna jest pogłębiona diagnostyka.
Diagnostyka trzustki u psa – Krok po kroku
Kluczowe znaczenie w rozpoznaniu ostrego zapalenia mają odpowiednie badania trzustki psa, które pozwalają ocenić stan narządu oraz potwierdzić podejrzenie zapalenia. Obecnie coraz rzadziej polega się wyłącznie na oznaczeniu amylazy i lipazy u psa, ponieważ ich wzrost nie jest specyficzny tylko dla chorób trzustki – może towarzyszyć innym schorzeniom, np. niewydolności nerek.
Znacznie większą wartość diagnostyczną ma test oznaczający specyficzną lipazę trzustkową (cPL). Dodatkowo coraz częściej wykonuje się USG jamy brzusznej psa, które pozwala uwidocznić ewentualne powiększenie i zmiany echogeniczności trzustki oraz obecność płynu w jamie otrzewnej. W badaniu krwi przydatna może być także analiza markerów zapalnych – np. CRP u psa, czyli białka ostrej fazy, którego podwyższony poziom wskazuje na silną reakcję zapalną w organizmie.
🧪 Jak przebiega diagnostyka ostrego zapalenia trzustki u psa?
1. Wywiad kliniczny i badanie fizykalne
Lekarz weterynarii zbiera informacje o objawach (wymioty, brak apetytu, apatia, ból brzucha) oraz wykonuje palpacyjne badanie jamy brzusznej. Podejrzenie zapalenia trzustki może pojawić się już na tym etapie.
2. Badania krwi
Wykonuje się morfologię i biochemię krwi. Często obserwuje się leukocytozę, podwyższone wartości ALT, AST, AP, bilirubiny oraz nieprawidłowości elektrolitowe. Podniesione stężenie CRP u psa sugeruje aktywny proces zapalny.
3. Oznaczenie lipazy trzustkowej cPL
To najważniejsze, obecnie rekomendowane badanie trzustki psa. Test cPL (canine pancreas-specific lipase) cechuje się wysoką czułością i swoistością. Dostępny jest w formie laboratoryjnej lub testu SNAP.
4. USG jamy brzusznej
USG jamy brzusznej psa pozwala uwidocznić zmiany takie jak: powiększenie trzustki, hipoechogeniczny miąższ, płyn w jamie brzusznej, poszerzenie przewodu trzustkowego oraz zmiany w ścianach jelit.
Jakie mogą być przyczyny ostrego zapalenia trzustki u psa?
Ostre zapalenie trzustki u psów to poważny stan zapalny, którego przyczyny mogą być zarówno wewnętrzne (np. genetyka, zaburzenia metaboliczne), jak i środowiskowe. Szczególnie narażone są psy ras małych i średnich, takich jak yorkshire terrier, sznaucer miniaturowy, cavalier king charles spaniel, bokser czy collie. Choroba może być wywołana przez zaburzenia hormonalne (niedoczynność tarczycy, cukrzyca), spadek perfuzji trzustki (np. podczas zabiegu chirurgicznego), a także hiperlipidemię. Do zapalenia mogą prowadzić także toksyny (czekolada, awokado, cynk, pestycydy) oraz działania niepożądane niektórych leków, m.in. furosemidu, tetracyklin czy L-asparaginazy.
- Predyspozycje rasowe (np. sznaucer miniaturowy, york, cavalier spaniel, bokser)
- Otyłość i nadwaga
- Zaburzenia hormonalne (niedoczynność tarczycy, cukrzyca)
- Spadek perfuzji i niedotlenienie trzustki (np. po operacjach)
- Podwyższone stężenie trójglicerydów (hiperlipidemia)
- Zatrucia (czekolada, awokado, orzechy makadamia, cynk, pestycydy, rodentycydy z wit. D3)
- Działania niepożądane leków (np. furosemid, tetracykliny, azatiopryna, L-asparaginaza, sulfonamidy)
Leczenie ostrego zapalenie trzustki u psa
Leczenie ostrego zapalenia trzustki u psa wymaga indywidualnego podejścia, intensywnej terapii wspomagającej oraz regularnego monitorowania parametrów klinicznych. Głównym celem postępowania jest stabilizacja pacjenta, zahamowanie postępu stanu zapalnego i zapobieganie powikłaniom ogólnoustrojowym. Terapia opiera się przede wszystkim na dożylnej płynoterapii, skutecznym zwalczaniu bólu trzewnego, kontrolowaniu wymiotów i nudności, ograniczeniu wydzielania żołądkowego oraz – w wybranych przypadkach – zastosowaniu leczenia wspomagającego, takiego jak heparynoterapia czy leczenie zatruć.
Płynoterapia ma kluczowe znaczenie dla przywrócenia odpowiedniego perfuzji trzustki i zapobiegania wstrząsowi hipowolemicznemu. Ból w przebiegu zapalenia trzustki jest często silny i może mieć charakter przewlekły, dlatego zastosowanie opioidów oraz leków wspomagających, takich jak ketamina czy lidokaina, stanowi istotny element leczenia. Równolegle wdrażane są leki przeciwwymiotne (np. maropitant, metoklopramid, ondansetron) oraz środki ograniczające wydzielanie kwasu żołądkowego. W ciężkich przypadkach lub przy ryzyku zakażenia rozważa się także antybiotykoterapię lub podanie heparyny w celu poprawy mikrokrążenia.
🩺 Jak leczyć ostre zapalenie trzustki u psa?
1. Płynoterapia dożylna
Podaje się płyny (np. NaCl 0,9%, Ringer z mleczanami) w celu nawodnienia, korekty elektrolitowej i poprawy perfuzji trzustki. W cięższych przypadkach można zastosować także koloidy lub osocze.
2. Leczenie przeciwbólowe
Stosuje się opioidy (butorfanol, buprenorfina, fentanyl), a w przypadku bólu opornego na leczenie – ketaminę lub lidokainę dożylnie. Leki dobiera się na podstawie oceny bólu zwierzęcia.
3. Leki przeciwwymiotne
Najczęściej stosuje się maropitant (1 mg/kg i.v. lub s.c. raz dziennie). Uzupełniająco można podać metoklopramid lub ondansetron przy silnych nudnościach lub braku efektu klinicznego.
4. Ograniczenie wydzielania żołądkowego
W przypadku podejrzenia nadżerek lub zapalenia przełyku stosuje się inhibitory pompy protonowej (omeprazol, pantoprazol) lub antagonistów H2 (famotydyna).
5. Leczenie wspomagające (opcjonalne)
W zależności od stanu pacjenta można włączyć antybiotyki (w przypadku podejrzenia zakażenia) lub heparynę drobnocząsteczkową w celu poprawy mikrokrążenia. W zatruciach – leczenie swoiste (np. EDTA, prednizon, pamidronian).
Jak karmić psa z ostrym zapaleniem trzustki?
Dawniej w leczeniu ostrego zapalenia trzustki zalecano całkowitą głodówkę, zakładając, że ograniczenie stymulacji trzustki przez przewód pokarmowy pomoże zmniejszyć aktywność enzymów i złagodzić stan zapalny.
Aktualne dowody podważają skuteczność tej strategii. Coraz więcej badań wskazuje, że wczesne żywienie dojelitowe, rozpoczęte w ciągu 48 godzin od wystąpienia objawów, wpływa korzystnie na przebieg kliniczny choroby. Odżywianie drogą przewodu pokarmowego wspiera regenerację błony śluzowej jelit, zmniejsza katabolizm białek i ryzyko translokacji bakterii, a tym samym ogranicza ryzyko zespołu SIRS.
Zalecane jest unikanie karmienia strzykawką ze względu na ryzyko zachłyśnięcia oraz utrwalenie niechęci do jedzenia. Zamiast tego preferuje się użycie sondy nosowo-żołądkowej lub nosowo-przełykowej, które są dobrze tolerowane i pozwalają na stopniowe wdrożenie żywienia zgodnie z zapotrzebowaniem energetycznym psa.
RER (ang. resting energy requirement) oblicza się według masy ciała, stosując wzór:
RER = 70 × (masa ciała w kg)^0,75 – dokładniejszy dla psów <5 kg i >25 kg,
lub
RER = (30 × masa ciała w kg) + 70 – prostszy dla psów 5–25 kg.
W sytuacjach, gdy pełne pokrycie zapotrzebowania nie jest możliwe, nawet częściowe odżywianie dojelitowe jest korzystne. Stosuje się specjalistyczne płynne diety weterynaryjne, przeznaczone do sondy – o obniżonej zawartości tłuszczu i odpowiednim poziomie białka. Diety dojelitowe dla ludzi mogą być używane tymczasowo, ale nie nadają się do dłuższego stosowania ze względu na niedobór składników odżywczych.
🧮 Kalkulator RER – zapotrzebowanie energetyczne psa
FAQs
Jakie są objawy ostrego zapalenia trzustki u psa?
Najczęstsze objawy to wymioty (często obfite, niekiedy z domieszką krwi), biegunka, brak apetytu, apatia oraz wyraźna bolesność brzucha – szczególnie w okolicy przodobrzusznej. Pies może przyjmować tzw. „pozycję modlitewną”. W niektórych przypadkach pojawia się gorączka lub objawy odwodnienia.
Czy zapalenie trzustki u psa jest groźne?
Tak. Ostre zapalenie trzustki to potencjalnie zagrażający życiu stan, który może prowadzić do wstrząsu, niewydolności wielonarządowej, a nawet śmierci. Wymaga pilnej diagnostyki i leczenia w warunkach weterynaryjnych – często w szpitalu.
Jakie badania wykonuje się przy podejrzeniu zapalenia trzustki u psa?
Najważniejsze badania to:
- morfologia i biochemia krwi (ocena funkcji narządów, elektrolitów, markerów zapalenia),
- oznaczenie lipazy trzustkowej cPL – najbardziej czuły i swoisty test trzustkowy,
- badanie USG jamy brzusznej – ocena wielkości i echostruktury trzustki, obecności płynu, zmian w przewodzie pokarmowym.
Jak leczy się ostre zapalenie trzustki u psa?
Leczenie obejmuje intensywną płynoterapię dożylną, leki przeciwwymiotne i przeciwbólowe (głównie opioidy), kontrolę zaburzeń elektrolitowych i kwasowo-zasadowych, a także zmniejszenie wydzielania żołądkowego. W cięższych przypadkach konieczna jest hospitalizacja. Dieta niskotłuszczowa i lekkostrawna jest wprowadzana po ustaniu wymiotów, zazwyczaj w ciągu 24–48 godzin od rozpoczęcia leczenia. Całkowita głodówka nie jest obecnie zalecana.
Jeśli zauważysz u swojego psa niepokojące objawy, niezwłocznie skonsultuj się z lekarzem weterynarii. Szybka diagnoza i leczenie są kluczowe dla pomyślnego powrotu do zdrowia.
Źródła
U. Latek, M. Mendel, Ostre zapalenie trzustki jako konsekwencja zatruć u psów, https://magwet.pl/33202,ostre-zapalenie-trzustki-jako-konsekwencja-zatruc-u-psow?srsltid=AfmBOor5XOcEZikokbEK_owS8J42uO314121XSX6F8B7TYIiCTLJ_OYj (03.07.2025).
R. Sapierzyński, M. Ostrzeszewicz, J. Bonecka, M. Kalwas-Śliwińska, B, Degórksa, Zapalenie trzustki u psów i kotów, „Życie weterynaryjne”, nr 92/2017, s. 808-815.
S. Walton, Leczenie ostrego zapalenia trzustki u psów, https://magwet.pl/wpd/36443,leczenie-ostrego-zapalenia-trzustki-u-psow?srsltid=AfmBOoqQnqKUdh49DPQXWi4SDE6Vak0xXXzFapy8p-PceRosTLLI22JR (03.07.2025).
dr Mateusz Karatysz
Opiekun buldożki Daisy, borykającej się od wielu lat z problemami zdrowotnymi. Dziennikarz, autor artykułów popularyzujących świadomą opiekę nad psami. Twórca serwisu www.epieski.pl, na którym pisze artykuły na temat zdrowia psów, żywienia, a także ras psów.
