Zapalenie zewnętrznego przewodu słuchowego u psa
Zapalenie ucha to jedna z najczęstszych chorób przewodów słuchowych, jaka występuje u psów. Problem ten może mieć wiele przyczyn np. infekcje bakteryjne, drożdżaki lub grzyby. Kluczowe jest szybkie zauważenie problemu i udanie się z psem do lekarza weterynarii, ponieważ nieleczone zapalenie ucha zewnętrznego może prowadzić do znacznie poważniejszych konsekwencji dla psa – zapalenia ucha środkowego, a nawet wewnętrznego, co może doprowadzić nawet do utraty słuchu u zwierzęcia. Pierwsze objawy, jakie powinny Cię zaniepokoić, to ciągłe wydrapywania uszu oraz potrząsanie głową.
Jeżeli coś takiego pojawiło się u Twojego psa, to udaj się z nim na kontrolę do lekarza weterynarii, ponieważ zbyt późno podjęte leczenie, wydłuża wychodzenie z choroby, a w niektórych przypadkach na leczenia farmakologiczne może być już za późno.
W artykule przeczytasz
Regularne sprawdzanie zapachu i koloru wnętrza ucha pomoże szybko wykryć pierwsze oznaki problemów zdrowotnych.
Budowa i funkcje uszu psa
Ucho psa to złożony narząd, który nie tylko umożliwia słyszenie, ale także pomaga w utrzymaniu równowagi. Składa się z trzech głównych części: ucha zewnętrznego, środkowego i wewnętrznego.
Ucho zewnętrzne to widoczna część, którą pies porusza, by lepiej wychwytywać dźwięki. Dźwięk wędruje przez zewnętrzny kanał słuchowy, aż do błony bębenkowej. Ta cienka membrana drga pod wpływem fali dźwiękowej i przekazuje drgania dalej.
Ucho środkowe zawiera trzy drobne kosteczki: młoteczek, kowadełko i strzemiączko. Ich zadaniem jest przenoszenie drgań do ucha wewnętrznego.
Ucho wewnętrzne to najbardziej złożona część, zawierająca ślimak (odpowiedzialny za słuch) i kanały półkoliste (odpowiedzialne za równowagę). Problemy w którejkolwiek z tych struktur mogą wpływać nie tylko na słyszenie, ale też na koordynację ruchów psa.
🦴 Budowa ucha psa
👂 Ucho zewnętrzne
- Małżowina uszna
- Zewnętrzny kanał słuchowy
- Błona bębenkowa
🛠️ Ucho środkowe
- Młoteczek
- Strzemiączko
- Kowadełko
- Komora bębenkowa
🔬 Ucho wewnętrzne
- Półkoliste przewody
- Przedsionek
- Ślimak
Rodzaje zapaleń zewnętrznego przewodu słuchowego
W literaturze weterynaryjnej wskazuje się na dwa główne rodzaje zapalenie ucha zewnętrznego u psów.
Ostre zapalenie zewnętrznego przewodu słuchowego
Objawy pojawiają się nagle – pies drapie ucho, potrząsa głową, może też odczuwać silny ból. Przewód słuchowy bywa obrzęknięty, co utrudnia badanie. Częstą przyczyną są ciała obce, np. źdźbła trawy, których usunięcie często prowadzi do szybkiej poprawy. W niektórych przypadkach warto podać krótko działający lek przeciwzapalny, by ułatwić otoskopię.
Przewlekłe zapalenie zewnętrznego przewodu słuchowego
To stan trwający powyżej miesiąca lub często nawracający, zwykle związany z chorobami alergicznymi. Nieleczone może prowadzić do trwałych zmian w uchu, jak mineralizacja chrząstki. Leczenie obejmuje zarówno preparaty miejscowe, jak i doustne środki przeciwzapalne (np. prednizolon, cyklosporyna). Kluczowe jest dobranie terapii do przyczyny i unikanie nadużywania antybiotyków, zwłaszcza przy infekcjach wywołanych wyłącznie drożdżakami.
Objawy zapalenie ucha u psa
Jeśli Twój pies uporczywie drapie się po uszach, potrząsa głową, ociera nią o meble lub przechyla ją na bok – to może być pierwszy sygnał, że dzieje się coś niepokojącego. Często pojawia się też nieprzyjemny zapach z ucha, brązowa lub ciemna wydzielina, a sama małżowina może być zaczerwieniona i opuchnięta.
W zaawansowanych przypadkach stan zapalny może przejść na ucho środkowe lub wewnętrzne, powodując problemy z równowagą, a nawet oczopląs. Dlatego nie czekaj – jeśli zauważysz którykolwiek z tych objawów, skonsultuj się z weterynarzem. Szybka diagnoza i leczenie to najlepsza ochrona dla zdrowia Twojego pupila!
🔍 Objawy zapalenia ucha zewnętrznego u psa
🧠 Zachowanie psa (wczesne sygnały i objawy bólowe):
- Uporczywe drapanie się po uszach
- Potrząsanie głową (na boki, często intensywne)
- Przechylanie głowy na jedną stronę
- Otarcia głowy o meble, ściany lub podłogę
- Skowyt przy dotykaniu ucha
- Wyraźny niepokój lub unikanie dotyku w okolicach głowy
👂 Widoczne zmiany w obrębie ucha:
- Zaczerwienienie małżowiny usznej
- Obrzęk ucha (zewnętrznego przewodu słuchowego lub całej małżowiny)
- Strupy i przeczosy w okolicy ucha
- Zwężenie kanału słuchowego
👃 Wydzielina i zapach:
- Ciemna, brązowa lub czarna wydzielina w uchu
- Nieprzyjemny, charakterystyczny zapach z ucha
- Wysięk widoczny w zewnętrznym kanale słuchowym
Najczęstsze przyczyny zapalenia ucha u psa
Zapalenie zewnętrznego przewodu słuchowego u psa to częsty problem, który może mieć różne źródła. W literaturze weterynaryjnej wyróżnia się kilka konkretnych grup przyczyn tej choroby:
- Przyczyny pierwotne
To czynniki, które bezpośrednio wywołują stan zapalny, nawet jeśli ucho psa wcześniej było zdrowe:
- Alergie skórne – atopia, alergie pokarmowe lub kontaktowe mogą prowadzić do zapalenia ucha.
- Ciała obce – źdźbła trawy, włosy, brud lub pozostałości leków mogą utknąć w uchu.
- Pasożyty (ektopasożyty) – np. świerzbowiec uszny czy nużeniec.
- Reakcje polekowe – niektóre substancje drażniące (np. alkohol, glikol) mogą podrażniać ucho.
- Choroby hormonalne – niedoczynność tarczycy, problemy z nadnerczami.
- Nowotwory i zmiany rozrostowe – jak polipy zapalne czy gruczolaki.
- Zaburzenia keratynizacji – np. zapalenie gruczołów łojowych.
- Choroby autoimmunologiczne i immunologiczne – m.in. toczeń rumieniowaty, pęcherzyca liściasta.
- Czynniki wtórne
Te czynniki same w sobie nie wywołują zapalenia, ale rozwijają się, gdy ucho jest już uszkodzone:
- Zakażenia – bakteryjne (Staphylococcus, Pseudomonas) lub grzybicze (np. Malassezia pachydermatis).
- Czynniki predysponujące
Zwiększają ryzyko rozwoju zapalenia:
- Budowa ucha – np. opadające uszy, wąskie przewody słuchowe, nadmiar sierści.
- Wilgoć – częsta kąpiel, brak osuszania uszu, zła pielęgnacja.
- Zbyt intensywne czyszczenie uszu – np. patyczkami, które mogą uszkodzić nabłonek.
- Czynniki podtrzymujące
Utrwalają już istniejący stan zapalny:
- Zapalenie ucha środkowego – zwłaszcza przy infekcjach przewlekłych.
- Zwężenie lub zwapnienie przewodów słuchowych – zmiany strukturalne, często wynikające z przewlekłych zapaleń.
Psy o opadających uszach, jak cocker spaniele czy labradory, są bardziej narażone na zapalenia uszu niż psy o uszach stojących.
Diagnostyka w podejrzeniu Otitis externa
Rozpoznanie zapalenia zewnętrznego przewodu słuchowego u psa powinno przebiegać według konkretnego schematu diagnostycznego, który pozwala na dokładną ocenę stanu ucha i dobór skutecznego leczenia.
Proces ten rozpoczyna się od zebrania szczegółowego wywiadu z opiekunem zwierzęcia – lekarz pyta o czas trwania objawów, wcześniejsze choroby skóry, alergie, kąpiele, urazy ucha oraz stosowane dotychczas środki lecznicze lub pielęgnacyjne.
Kolejnym krokiem jest dokładne badanie kliniczne, ze szczególnym uwzględnieniem badania otologicznego, czyli oceny zewnętrznego przewodu słuchowego za pomocą otoskopu. Lekarz weterynarii sprawdza obecność woskowiny, wysięku, ciał obcych, zmian rozrostowych, a także stopień zwężenia i zaczerwienienia przewodu. Bardzo ważnym elementem jest również ocena błony bębenkowej – jeśli to możliwe, należy sprawdzić, czy nie jest zmętniała, uszkodzona lub perforowana.
Następnie lekarz wykonuje badanie cytologiczne, które jest kluczowe w diagnostyce Otitis externa. Materiał pobrany z ucha (np. za pomocą wacika lub szpatułki) barwiony jest metodą Diff-Quick, co pozwala na szybkie określenie rodzaju zakażenia – bakteryjnego, drożdżakowego czy mieszanego – oraz ocenę nasilenia stanu zapalnego. Badania cytologicznego nie należy pomijać u żadnego pacjenta z podejrzeniem zapalenia ucha.
W przypadku powikłań, cięższych lub nawracających stanów zapalnych lekarz może zalecić badania obrazowe – takie jak RTG lub tomografia komputerowa – które pozwalają ocenić zmiany w chrząstce i kościach ucha oraz w tkankach miękkich. Tego typu diagnostyka jest szczególnie ważna, gdy rozważa się leczenie chirurgiczne lub gdy występują podejrzenia zapalenia ucha środkowego.
Badania bakteriologiczne i mykologiczne wykonywane są rzadziej – zazwyczaj wtedy, gdy planowane jest leczenie ogólnoustrojowe antybiotykami, a wyniki cytologii nie są jednoznaczne lub pojawiają się objawy głębszego zakażenia.
Cały proces diagnostyczny powinien być przeprowadzony rzetelnie i kompleksowo – tylko wtedy możliwe jest skuteczne leczenie oraz zapobieganie nawrotom choroby.
Jak leczyć zapalenie ucha u psa?
Proces terapeutyczny rozpoczyna się od dokładnego oczyszczenia przewodu słuchowego. Obecność nadmiernej ilości woskowiny lub ropnej wydzieliny może utrudniać działanie leków miejscowych, dlatego ich skuteczne usunięcie jest kluczowe. W tym celu lekarz może wykonać głębokie płukanie przewodu słuchowego, najlepiej po wcześniejszym zastosowaniu leków przeciwzapalnych działających ogólnie.
Kiedy ucho zostanie odpowiednio oczyszczone, możliwe jest dokładne obejrzenie błony bębenkowej i ocenienie stanu tkanek. Następnie lekarz wdraża leczenie miejscowe, dostosowane do rodzaju zakażenia (np. bakteryjnego, grzybiczego lub mieszanego), które wcześniej zostało rozpoznane na podstawie cytologii. Stosowane preparaty zawierają zwykle kombinację antybiotyku, leku przeciwgrzybiczego i przeciwzapalnego, co pozwala na kompleksowe działanie w obrębie przewodu słuchowego.
Równocześnie bardzo ważne jest, aby lekarz zidentyfikował i – jeśli to możliwe – rozpoczął leczenie przyczyny pierwotnej zapalenia. Może to być alergia (pokarmowa lub środowiskowa), choroba endokrynologiczna, obecność ciała obcego czy pasożytów. Jeżeli ta przyczyna zostanie zignorowana, stan zapalny bardzo często nawraca po zakończeniu leczenia objawowego.
Jak zapobiegać zapaleniu ucha u psa?
Po zakończonym leczeniu właściciel psa powinien zostać poinstruowany co do dalszej pielęgnacji ucha. W profilaktyce nawrotów kluczowe jest regularne czyszczenie przewodów słuchowych – zwykle co 7–14 dni – z użyciem odpowiednio dobranego preparatu. Środki te mogą mieć działanie osuszające, antyseptyczne lub ceruminolityczne i powinny być dopasowane do indywidualnych potrzeb psa, a także jego predyspozycji do ponownych infekcji.
FAQs
Czy zapalenie ucha u psa może nawracać?
Zdecydowanie tak. Niektóre psy, cierpiące np. na atopowe zapalenie skóry, cierpią na zapalenie uszu przez całe życie. Jest to problem nawracający i najczęściej dotyczy wtedy tylko jednego ucha. Ponadto, psy mające predyspozycje rasowe mogą mieć nawracające stany zapalne, dlatego kluczowa jest profilaktyka.
Czy zapalenie ucha u psa można wyleczyć domowymi sposobami?
Leczenie zdiagnozowanego zapalenia ucha niemal zawsze wymaga zastosowania leków, które może przepisać tylko i wyłącznie lekarz weterynarii. Domowymi sposobami nie należy leczyć zapalenia ucha u psa.
Źródła
P. Hensel, N. Hensel, Leczenie zapalenia zewnętrznego przewodu słuchowego u psów, https://magwet.pl/wpd/39651,leczenie-zapalenia-zewnetrznego-przewodu-sluchowego-u-psow?srsltid=AfmBOooqnaUBM-eUlIBP0iSsMN7ENYZhNEL-omkuwlrCaDI_g1WfuG8m (dostęp: 08.06.2025).
R. Neiger, Diagnostyka różnicowa w chorobach wewnętrznych psów i kotów, Wyd. Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2011.
R. Nielson, C Couto, red. wyd. polskiego: A. Czubek, R. Karczmarczyk, Choroby wewnętrzne małych zwierząt, Wyd. Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2009.
I Taszkun, Postępowanie diagnostyczne w przypadku otitis externa u psów, „Życie weterynaryjne”, 2013/88, s. 281-285.
dr Mateusz Karatysz
Opiekun buldożki Daisy, borykającej się od wielu lat z problemami zdrowotnymi. Dziennikarz, autor artykułów popularyzujących świadomą opiekę nad psami. Twórca serwisu www.epieski.pl, na którym pisze artykuły na temat zdrowia psów, żywienia, a także ras psów.
