Udar mózgu u psa

Udar mózgu (ang. stroke, cerebrovascular accident) u psów to nagłe i potencjalnie śmiertelne zaburzenie funkcji ośrodkowego układu nerwowego (OUN), będące skutkiem zaburzeń w perfuzji mózgu. Ze względu na złożone przyczyny oraz zmienność objawów klinicznych, udar wymaga natychmiastowej interwencji weterynaryjnej, precyzyjnej diagnostyki różnicowej oraz wdrożenia spersonalizowanego planu leczenia i rehabilitacji. U psów, podobnie jak u ludzi, udar może przybierać różne postacie – niedokrwienną, krwotoczną lub hemodynamiczną – a jego skutki są uzależnione od lokalizacji zmian, szybkości wdrożonej terapii oraz ogólnego stanu zdrowia psa.

Jaki udar mózgu może mieć pies?

Z medycznego punktu widzenia udar mózgu to nagłe, ogniskowe uszkodzenie mózgowia spowodowane zakłóceniem dopływu krwi do tkanki nerwowej. Wyróżniamy trzy główne mechanizmy prowadzące do udaru:

Udar niedokrwienny – najczęstszy typ, wynikający z zamknięcia światła tętnicy przez zator zbudowany ze skrzepliny, komórek nowotworowych, bakterii, grzybów lub pasożytów.
Udar krwotoczny – spowodowany pęknięciem naczynia krwionośnego i wynaczynieniem krwi, często związany z wrodzonymi lub nabytymi zaburzeniami krzepnięcia.
Udar hemodynamiczny – związany z gwałtownym spadkiem ciśnienia krwi i krytycznym niedotlenieniem mózgowia.

Oprócz podstawowego podziału warto również uwzględnić lokalizację ognisk udarowych – nadnamiotowe, podnamiotowe, pień mózgu – które determinują obraz kliniczny i rokowania.

Objawy udaru mózgu u psa

Objawy udaru u psa są zróżnicowane i zależą od lokalizacji oraz rozległości zmian. Do symptomów, które powinny wzbudzić niepokój, należą:

nagła ataksja centralna lub przedsionkowa;
przechylenie głowy, często w stronę uszkodzenia;
oczopląs (najczęściej poziomy lub rotacyjny), zez;
asymetria twarzy, opadnięcie powieki, rozszerzenie źrenicy;
zaburzenia świadomości – od senności po stupor i śpiączkę;
napady drgawkowe, zarówno ogniskowe, jak i uogólnione;
trudności w poruszaniu się, zachowania kompulsywne (np. chodzenie w kółko);
zmiany zachowania – nadpobudliwość, niepokój, agresja, apatia.

Ważnym elementem diagnostyki jest monitorowanie dynamiki objawów w pierwszych 72 godzinach. W udarze krwotocznym progresja kliniczna może być wolniejsza, a objawy bardziej nasilone.

💡 Tip Jeśli Twój pies nagle przechyla głowę, traci równowagę i nie reaguje na bodźce – zawsze rozważ udar mózgu i udaj się z nim do lekarza weterynarii.

Przyczyny udaru

Patogeneza udaru obejmuje szereg procesów chorobowych, które prowadzą do zaburzeń naczyniowych. Czynniki ryzyka można podzielić na pierwotne (wrodzone) i wtórne (nabyte). Do najczęstszych należą:

Choroby układu krążenia: nadciśnienie, kardiomiopatie, wady zastawkowe, arytmie.
Choroby metaboliczne i endokrynologiczne: cukrzyca, zespół Cushinga, niedoczynność tarczycy.
Zaburzenia krzepliwości: trombopatie, hemofilia, DIC.
Nowotwory: zarówno pierwotne mózgu, jak i przerzutowe.
Zakażenia: bakteriemia, posocznica, dirofilarioza, toksoplazmoza.
Urazy czaszkowo-mózgowe: wypadki komunikacyjne, upadki.

Jakie rasy psów są narażone na udar mózgu?

Rasy brachycefaliczne (mopsy, buldogi francuskie, pekińczyki) są szczególnie narażone na udary ze względu na ograniczoną zdolność termoregulacji, częstsze problemy oddechowe oraz skłonność do chorób neurologicznych.

Diagnostyka różnicowa i obrazowa

Rozpoznanie udaru wymaga złożonego podejścia diagnostycznego. Kluczowe jest różnicowanie z innymi jednostkami chorobowymi, takimi jak: nowotwory mózgu, zapalenie opon mózgowych, choroby przedsionkowe, toksyczne encefalopatie czy encefalomyelitis.

W standardzie diagnostycznym stosuje się:

neurologiczne badanie kliniczne, ocena nerwów czaszkowych;
tomografia komputerowa (CT) – szczególnie skuteczna w detekcji świeżych krwotoków;
rezonans magnetyczny (MRI) – złoty standard przy udarach niedokrwiennych;
morfologia i biochemia krwi, w tym ocena elektrolitów, parametrów wątrobowych i nerkowych;
badania hormonalne – T4, ACTH, glukoza;
EKG, echo serca, pomiar ciśnienia tętniczego;
RTG klatki piersiowej, USG jamy brzusznej;
badanie płynu mózgowo-rdzeniowego (CSF) w przypadkach wątpliwych.

Leczenie psa z udarem mózgu

Leczenie udaru zależy od jego typu, czasu trwania objawów oraz ogólnego stanu pacjenta. Podstawą jest stabilizacja hemodynamiczna oraz minimalizacja wtórnych uszkodzeń mózgu.

W leczeniu udaru niedokrwiennego wdraża się:

infuzje płynów izotonicznych;
kontrolę glikemii i elektrolitów;
terapię neuroprotekcyjną (np. mannitol, leki przeciwutleniające);
tlenoterapię bierną lub aktywną;
farmakoterapię przyczynową (np. antybiotyki, leki przeciwzapalne, środki kardioprotekcyjne).

W udarze krwotocznym konieczne może być:

podanie leków obniżających ciśnienie śródczaszkowe;
korekcja parametrów krzepliwości (np. osocze, witamina K);
ścisły monitoring neurologiczny (np. skale oceny neurologicznej).

Po ustabilizowaniu pacjenta istotną rolę odgrywa rehabilitacja neurologiczna. Składają się na nią:

kinezyterapia i ćwiczenia koordynacyjne;
fizjoterapia z użyciem elektrostymulacji;
stymulacja propriocepcji i ćwiczenia przestrzenne;
terapia wspomagająca behawioralnie (redukcja stresu, adaptacja otoczenia).

🧠 Ciekawostka U psów z udarem niedokrwiennym często obserwuje się poprawę już w ciągu pierwszych 72 godzin od wdrożenia leczenia – u ludzi proces ten jest zwykle znacznie dłuższy i bardziej złożony.

Czy można zapobiec udarowi mózgu u psa?

Profilaktyka udarów mózgowych u psów obejmuje działania mające na celu eliminację czynników ryzyka i regularny monitoring stanu zdrowia pacjenta. W szczególności zaleca się:

kontrolowanie ciśnienia tętniczego u psów geriatrycznych;
leczenie i monitorowanie chorób przewlekłych (cukrzyca, choroby nerek);
dieta zbilansowana, dostosowana do wieku i stanu zdrowia;
unikanie nadmiernego stresu cieplnego u ras brachycefalicznych;
regularne wizyty kontrolne i badania obrazowe u psów po przebytym udarze.

Wczesne wykrycie i terapia stanów predysponujących do incydentu naczyniowego mają kluczowe znaczenie w zapobieganiu nawrotom.

Podsumowanie

Udar mózgu u psa to nagły stan zagrażający życiu, który wymaga natychmiastowej interwencji diagnostyczno-terapeutycznej. Dzięki postępowi w zakresie obrazowania, farmakoterapii oraz rehabilitacji neurologicznej możliwe jest zwiększenie szans na przeżycie i poprawę jakości życia zwierzęcia po przebytym incydencie. Szczególną rolę w terapii odgrywa współpraca właściciela z lekarzem weterynarii oraz wdrożenie długofalowych działań profilaktycznych.

Źródła

N. Blanda, Udary mózgu u psów, „Magazyn weterynaryjny”, nr 11/2013.

B. Gancarz, Choroby układu nerwowego zwierząt, PWRiL, Warszawa 1976.

M. Lorenz, J. Kornegay, Nurologia weterynaryjna, Elsevier Urban&Partner, Wrocław 2008.

K. Skiersinis, Udar u psa: objawy, leczenie, skutki i zapobieganie wylewowi u psa, https://cowsierscipiszczy.pl/udar-mozgu/ [dostęp: 05.05.2025].

dr Mateusz Karatysz

Opiekun buldożki Daisy, borykającej się od wielu lat z problemami zdrowotnymi. Dziennikarz, autor artykułów popularyzujących świadomą opiekę nad psami. Twórca serwisu www.epieski.pl, na którym pisze artykuły na temat zdrowia psów, żywienia, a także ras psów.

Bio autora