Choroba Rubartha u psa
Choroba Rubartha to zakaźne zapalenie wątroby, które przebiega w postaci ostrej lub podostrej. Przyczyną tej choroby jest adenowirus psów typu 1 (CAV-1). Wirus ten występuje na całym świecie, wywołując zakażenia u psów, lisów, wilków, kojotów, a nawet skunksów.
Choroba ta jest szczególnie groźna dla szczeniąt poniżej 3 tygodnia życia, u których powoduje niemal 100% śmiertelność.
Co ciekawe, pokrewieństwo CAV-1 do CAV-2, adenowirusa psów typu 2, który wywołuje zakaźne zapalenie tchawicy i oskrzeli jest tak duże, że do szczepienia przeciwko chorobie Rubartha można używać CAV-2.
W artykule przeczytasz
Objawy choroby Rubartha u psów
W zależności od odpowiedzi układu immunologicznego choroba Rubartha może przebiegać jako łagodna niedyspozycja z 1-2-dniową gorączką, aż po ciężki przebieg, w którym psy umierają w ciągu 3-6 dni od pojawienia się gorączki.
W ostrym przebiegu choroby psy wykazują następujące objawy: gorączka, posmutnienie, utrata apetytu, biegunka (niekiedy z krwią), wymioty, bóle brzucha, czasami zapalenie spojówek, krwawienie dziąseł, odoskrzelowe zapalenie płuc. U psów w takim przebiegu choroby występuje również powiększenie wątroby, tkliwość i bolesność jamy brzusznej, zwłaszcza w okolicy tego narządu.
U psów ozdrowieńców w ciągu 1-3 tygodni po ustąpieniu objawów dochodzi do zmętnienia rogówki.
Jak pies zaraża się zakaźnym zapaleniem wątroby?
W przeciwieństwie do wirusa nosówki, choroba Rubartha nie przenosi się drogą aerogenną. Zakaźne zapalenie wątroby psów, wywoływane przez adenowirusa typu 1 (CAV-1), przenosi się głównie przez kontakt bezpośredni z zakażonymi wydzielinami i wydalinami – przede wszystkim moczem, ale również śliną, kałem oraz wydzieliną z nosa i oczu chorego zwierzęcia.
Do zakażenia dochodzi najczęściej przez kontakt pyska lub błon śluzowych z zanieczyszczonym środowiskiem – np. poprzez picie z tej samej miski, wylizywanie trawy, legowiska czy zabawek, z których wcześniej korzystał zakażony pies.
Źródłem zakażenia są chore psy, ozdrowieńcy oraz zwierzęta przechodzące chorobę bezobjawowo. W przypadku ozdrowieńców wirus występuje w płynach i wydalinach nawet przez 6 miesięcy. Ponadto, w roznoszeniu choroby swoją rolę odgrywają również ektopasożyty zakażone wirusem.
Jak przebiega choroba Rubartha u psów?
Wirus po przedostaniu się do organizmu namnaża się najpierw w migdałkach i kępkach Peyera w jelitach, skąd przedostaje się do węzłów chłonnych i dalej do krwiobiegu. Stamtąd atakuje przede wszystkim wątrobę, ale może również uszkadzać nerki, śledzionę i płuca, czasem też ośrodkowy układ nerwowy i oko.
Po zakażeniu możliwe są trzy główne postacie kliniczne:
- Postać nadostra – pies zostaje znaleziony martwy bez wcześniejszych objawów lub po bardzo krótkim ich występowaniu.
- Postać ostra – objawy obejmują gorączkę, apatię, brak apetytu, wymioty, krwawą biegunkę, wybroczyny na dziąsłach i skórze, blade błony śluzowe i żółtaczkę. W ciężkich przypadkach dochodzi do bólu brzucha, samoistnych krwawień (szczególnie z błon śluzowych jamy ustnej) lub powstawania krwiaków. Z powodu rozległego uszkodzenia śródbłonka naczyniowego, ostra postać choroby może prowadzić do rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC), co często kończy się śmiercią.
- Postać łagodna – występuje zazwyczaj u zaszczepionych psów i objawia się jedynie łagodnym zapaleniem gardła lub migdałków.
Rozpoznanie
Poza wywiadem i określeniem objawów klinicznych rozpoznanie potwierdza się badaniem PCR krwi lub moczu w fazie gorączkowej, a pośmiertnie – PCR lub testem immunofluorescencji na materiale z nerek, śledziony, płuc czy mózgu. Dodatkowo, testy serologiczne (ELISA, seroneutralizacja) oraz czterokrotny wzrost miana przeciwciał świadczą o przebyciu zakażenia.
Pomocniczo wykonuje się badania krwi – typowe są leukopenia, trombocytopenia, wydłużony czas krzepnięcia oraz podwyższone parametry wątrobowe.
W diagnostyce różnicowej uwzględnia się m.in. leptospirozę, nosówkę i parwowirozę.
Leczenie
W przypadku zakaźnego zapalenia wątroby nie istnieje specyficzne leczenie, a działania podejmowane przez lekarza weterynarii mają charakter wspomagający organizm psa z poradzeniem sobie z wirusem.
Typowym działaniem wspomagającym jest trzymanie nawodnienia i kontrolowanie krwawień. U psów z niedoborem czynników krzepnięcia krwi i leukopenii koniecznie może być przetoczenie pełnej krwi lub świeżego osocza.
Kortykosteroidy są przeciwwskazane u zwierząt zakażonych, ale bywają stosowane w leczeniu zapalenia błony naczyniowej oka wywołanego szczepionką przeciwko CAV-1. Zwierzęta, które wyzdrowieją, mogą nadal wydalać wirusa z moczem przez 6–9 miesięcy, dlatego powinny być izolowane po zakończeniu leczenia. Na szczęście wirus ten występuje dziś rzadko, dzięki bardzo skutecznej szczepionce.
Profilaktyka
Na rynku dostępne są dwa typy szczepionek przeciwko zakaźnemu zapaleniu wątroby psów (CAV-1): z inaktywowanym (martwym) wirusem oraz żywym, osłabionym (atenuowanym). Obie mają swoje ograniczenia.
Szczepionka z żywym wirusem CAV-1 może powodować reakcję nadwrażliwości typu III. Objawia się to odkładaniem kompleksów antygen–przeciwciało w oku, co prowadzi do zapalenia przedniego odcinka błony naczyniowej i uszkodzenia śródbłonka rogówki. Skutkiem jest tzw. „niebieskie oko” – czyli charakterystyczny obrzęk rogówki. Choć u wielu psów zmiany te ustępują samoistnie, czasem wymagają leczenia atropiną lub kortykosteroidami, a w rzadkich przypadkach mogą być trwałe. Reakcja nadwrażliwości może także prowadzić do zapalenia nerek i długotrwałego wydalania wirusa z moczem.
Szczepionka z martwym wirusem nie powoduje reakcji „blue eye”, ale niestety ma niską skuteczność i nie zapewnia pełnej ochrony.
Alternatywnym rozwiązaniem jest szczepionka z żywym wirusem CAV-2. Choć wirusy CAV-1 i CAV-2 różnią się budową, są bardzo podobne pod względem antygenów, dlatego szczepionka przeciwko CAV-2 skutecznie chroni także przed zakaźnym zapaleniem wątroby (CAV-1). Co ważne – nie wywołuje „niebieskiego oka”.
Program szczepień rozpoczyna się zwykle około 6. tygodnia życia szczenięcia i powtarza się co 2–4 tygodnie aż do ukończenia 16 tygodni.
FAQs
Czy choroba Rubartha jest zaraźliwa dla ludzi?
Nie, choroba Rubartha nie przenosi się na ludzi – dotyczy wyłącznie psów.
Jak długo trwa leczenie choroby Rubartha?
To zależy od stopnia zaawansowania. W łagodnych przypadkach trwa kilka dni, w ciężkich – leczenie może trwać tygodniami, a niektóre powikłania są trwałe.
Źródła
A. Frankovich, Infectious canine hepatitis, https://www.vetmed.msstate.edu/sites/www.vetmed.msstate.edu/files/presentations/6.12.20%20Hi-Ho%20Liver%2C%20Away%20%28Alexandra%20Frankovich%29.pdf (dostęp: 24.05.2025).
T. Frymus, Choroby zakaźne psów, wyd. SI-MA, Warszawa 1999.
Z. Gliński, Zakaźne zapalenie wątroby psów nadal aktualnym i ważnym problemem, https://magwet.pl/37014,zakazne-zapalenie-watroby-psow-nadal-aktualnym-i-waznym-problemem?srsltid=AfmBOorcM58OgDAg_r-8WqClnXgC5C08SUH1croUuBUbapK62Ku6T6EE (dostęp: 24.05.2025).
dr Mateusz Karatysz
Opiekun buldożki Daisy, borykającej się od wielu lat z problemami zdrowotnymi. Dziennikarz, autor artykułów popularyzujących świadomą opiekę nad psami. Twórca serwisu www.epieski.pl, na którym pisze artykuły na temat zdrowia psów, żywienia, a także ras psów.
