Atopowe zapalenie skóry u psa

Atopowe zapalenie skóry to często diagnozowana u psów choroba, do której dochodzi na skutek kontaktu psa z alergenami środowiskowymi. Według źródeł naukowych skłonność do tej choroby ma charakter dziedziczny, ale badania dowodzą, że istnieje szereg czynników, które mogą wzmagać objawy AZS, np. kontakt z alergenami pokarmowymi lub śliną pcheł. Jeżeli Twój pies boryka się z problemem świądu, a zmiana karmy nie pomogła, to sprawdź, czy przypadkiem nie spełnia on kryteriów klinicznych Favrota, do zakwalifikowania zwierzęcia do leczenia atopowego zapalenia skóry.

Czym jest atopowe zapalenie skóry u psów?

Atopowe zapalenie skóry (AZS) u psów to przewlekła, alergiczna choroba skóry o podłożu genetycznym. Charakteryzuje się stanem zapalnym i intensywnym świądem, które wynikają z nadwrażliwości na alergeny środowiskowe, a czasem także pokarmowe. W przebiegu tej choroby organizm psa wytwarza przeciwciała IgE, które wywołują reakcję alergiczną.

AZS jest trudne do jednoznacznego rozpoznania, ponieważ objawy mogą być różnorodne, a ich przyczyny często się nakładają. Schorzenie to jest dość powszechne – dotyka od 10% do nawet 30% psiej populacji.

Skąd się bierze atopowe zapalenie skóry u psów?

U przyczyn atopowego zapalenie skóry psów leży skłonność dziedziczna do wytwarzania przeciwciał IgE przeciw występującym w środowisku antygenom, które wiążą się na komórkach tucznych i dendrytycznych. U psów z AZS występuje zaburzenie w funkcjonowaniu bariery wodno-lipidowej naskórka, które prowadzi do utraty wody i zwiększenia łatwości przylegania do skóry czynników zakaźnych.

Najczęściej występującymi antygenami są:

Kurz domowy
Roztocza kurzu domowego
Zarodniki grzybów
Roztocza występujące w jedzeniu
Pyłki traw, drzew i chwastów

Skłonność ta dotyczy także alergenów pokarmowych. U psów z tym problemem często występują nawracające objawy skórne przez cały rok, a czasami towarzyszą im również dolegliwości ze strony układu pokarmowego, takie jak biegunka, luźne stolce, wymioty czy częstsze wypróżnienia. Aby sprawdzić, czy alergeny pokarmowe mogą mieć wpływ na rozwój objawów atopii, zaleca się, by każdy pies, u którego choroba nie ma charakteru sezonowego, przeszedł przynajmniej jedną dietę eliminacyjną, zakończoną testem prowokacyjnym.

Psy, które cierpią na atopowe zapalenie skóry, a są narażone na pogryzienia pcheł, a więc kontakt z ich śliną, mają predyspozycje do atopowego pchlego zapalenia skóry. U psów z tym problemem mogą pojawić się jednocześnie objawy AZS i APZS.

Jakie rasy psów są najbardziej narażone na atopowe zapalenie skóry?

Jedną z determinantów atopowego zapalenia skóry jest skłonność rasowa – co ciekawe różni się ona w zależności od kraju. Do ras, które wskazuje się w Ameryce, Europie i Japonii, które mają predyspozycje do AZS, należą:

shar pei
foksterier
Jack Russell Terrier
labrador
buldog francuski
West Highland White Terrier
bokser
dalmatyńczyk

Z kolei w Szwajcarii atopowe zapalanie skóry występuje najczęściej u:

bokserów
labradorów
owczarków niemieckich

Objawy atopowego zapalenia skóry

Typowym objawem atopowego zapalenia skóry u psów jest intensywny świąd na głowie, łapach i pachach, który z czasem może objąć całe ciało psa.

Atopowe zapalenie skóry u psów najczęściej pojawia się między 6. miesiącem a 3. rokiem życia. Niektóre rasy, jak buldogi, West Highland White Terriery i shar pei, mogą wykazywać objawy wcześniej, natomiast u cocker spanieli i owczarków niemieckich choroba rozwija się później.

Charakterystycznym objawem atopowego zapalenia skóry jest miejscowy świąd, który najczęściej dotyczy:

twarzy (uszy, wargi, okolice powiek)
pleców
pachwin
przestrzeni między przednimi łapami a klatką piersiową
dolnej części szyi
krocza

Zmiany skórne mogą obejmować zaczerwienienia, grudki oraz odbarwienia sierści. W przewlekłych przypadkach na skutek intensywnego drapania mogą pojawić się łysienie, zgrubienia skóry oraz jej nadmierna pigmentacja. Jeśli choroba nie jest leczona, może przerodzić się w postać uogólnioną.

W zaawansowanym stadium AZS obejmuje całą powierzchnię ciała i powoduje intensywny świąd. Dochodzi do zaburzeń w funkcjonowaniu naskórka, co sprzyja infekcjom bakteryjnym oraz grzybiczym, a w niektórych przypadkach także ropnemu zapaleniu mieszków włosowych i czyraczności.

Mniej typowe odmiany choroby często są bagatelizowane, ponieważ objawy koncentrują się w określonych miejscach. Mogą obejmować:

zapalenie zewnętrznego przewodu słuchowego
obustronne zmiany skórne między palcami
nadmierne rogowacenie skóry między sutkami
Łysienie najczęściej występuje w fałdach łokciowych, kolanowych oraz pachwinowych

Rozpoznanie: schematy diagnozowania AZS u psów

Od pewnego czasu, by ułatwić lekarzom weterynarii rozpoznanie atopowego zapalenia skóry wprowadzono schemat kryteriów Favrota. Jeżeli pięć z ośmiu kryteriów zostało u psa spełnionych, to w 80% przypadków dochodzi do potwierdzenia AZS:

Wystąpienie pierwszych objawów przed 3. rokiem życia
Przebywanie psa głównie w domu
Ustępowanie świądu po podaniu glikokortykosteroidów
Obecność samego świądu przy braku zmian skórnych w początkowej fazie choroby
Zmiany skórne obejmujące obwodowe odcinki kończyn piersiowych
Zmiany skórne obejmujące małżowiny uszne
Brak zmian na krawędziach małżowin usznych
Brak zmian w okolicy lędźwiowo-krzyżowej

Wobec tego, że nie jest to metoda idealna, rozpoznanie należy uzupełnić o diagnostykę różnicową, w której należy wykluczyć inne choroby, które przebiegają podobnie do atopii.

Obecnie nie zaleca się stosowania w rozpoznaniu testów alergicznych oraz testów śródskórnych, gdyż nawet u zdrowych psów po kontakcie z alergenami środowiskowymi dochodzi do powstawania przeciwciał.

Jak leczyć atopowe zapalenie skóry u psa?

Sposób postępowania u psa z atopowym zapaleniem skóry zależy w dużej mierze od intensywności objawów:

W przypadku minimalnych objawów zaleca się comiesięczną kontrolę na obecność pcheł, dietę eliminacyjną oraz lecznicze środki do pielęgnacji skóry.
W postaci łagodnej konieczne może być stosowanie miejscowe kortykosteroidów lub takrolimusu, podawanie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych oraz leki przeciwhistaminowe.
AZS typowe z czasowymi zaostrzeniami może wymagać antybiotykoterapii, leków przeciwgrzybiczych i/lub kortykosteroidów
Typowe i nawracające AZS u psów wymaga antybiotyków, leków przeciwgrzybiczych i/lub kortykosteroidów oraz swoistej immunoterapii alergenowej w przypadku niepowodzenia leczeniem cyklosporyną
Ciężkie AZS wymaga długotrwałego i rygorystycznego podawania leków o działaniu przeciwzakaźnym, cyklosporyny oraz swoistej immunoterapii.

Cyklosporyna A

Cyklosporyna A jest jednym z rzadkich leków, które ma dopuszczenie do stosowania w przypadku atopowego zapalenie skóry u psów. Jej działanie polega na hamowaniu rozwoju reakcji natychmiastowej nadwrażliwości i reakcji typu opóźnionego. Jej skuteczność jest porównywalna do kortykosteroidów działających przez 2 tygodnie.

Można zastosować dwa sposoby kuracji:

5 mg/kg m.c./dzień przez 4-6 miesięcy i zaprzestać podawanie, aż do nawrotu objawów
5 mg/kg m.c./dzień przez 1-2 miesiące, a następnie stopniowo zmniejszać dawki

Czy można odczulać psa z atopowym zapaleniem skóry?

Swoista immunoterapia alergenowa (AIT), nazywana również odczulaniem, to jedyna metoda leczenia, która eliminuje przyczynę atopowego zapalenia skóry wywołanego alergenami środowiskowymi. Polega na stopniowym podawaniu psu rosnących dawek substancji uczulających – może to odbywać się poprzez zastrzyki podskórne lub aplikację podjęzykową. Celem tej terapii jest stopniowe przyzwyczajenie układu odpornościowego do alergenów i wypracowanie tolerancji, co prowadzi do złagodzenia objawów choroby.

Aby terapia była skuteczna, kluczowe jest wcześniejsze ustalenie, na jakie alergeny pies jest uczulony. Można to zrobić za pomocą testów skórnych lub serologicznych, choć te drugie mogą dawać różne wyniki w zależności od laboratorium. Standardową metodą diagnostyczną pozostają testy śródskórne, które bezpośrednio wskazują na nadwrażliwość skórną.

Skuteczność immunoterapii nie jest stuprocentowa, jednak u około połowy leczonych psów obserwuje się znaczne ograniczenie objawów w ciągu roku, a u 80% można zmniejszyć dawki leków przeciwzapalnych i przeciwświądowych. W trakcie terapii nadal stosuje się te leki, dostosowując ich dawkowanie do potrzeb zwierzęcia, aż do momentu, gdy odczulanie zacznie przynosić widoczne efekty.

dr Mateusz Karatysz

Opiekun buldożki Daisy, borykającej się od wielu lat z problemami zdrowotnymi. Dziennikarz, autor artykułów popularyzujących świadomą opiekę nad psami. Twórca serwisu www.epieski.pl, na którym pisze artykuły na temat zdrowia psów, żywienia, a także ras psów.

Bio autora