Paraliż kleszczowy u psa
W artykule przeczytasz
Co to jest paraliż kleszczowy?
Paraliż kleszczowy (tick paralysis) to choroba odpasożytnicza wywołana działaniem neurotoksyn zawartych w ślinie dorosłych samic niektórych gatunków kleszczy. Toksyna ta zaburza przewodnictwo nerwowo-mięśniowe, prowadząc do stopniowego osłabienia mięśni i rozwoju porażenia wiotkiego.
W praktyce klinicznej paraliż kleszczowy występuje przede wszystkim na wschodnim wybrzeżu Australii, gdzie zagrożenie stanowi Ixodes holocyclus, oraz w Ameryce Północnej, gdzie chorobę powodują kleszcze z rodzaju Dermacentor. Choć w Europie przypadki są rzadkie, w tym także w Polsce, wskazuje się na potencjalne ryzyko związane z obecnością Ixodes ricinus. Oznacza to, że choroba może dotknąć zarówno psy, jak i ludzi, zwłaszcza dzieci.
Warto wiedzieć: paraliż kleszczowy nie zawsze rozwija się w jednakowym tempie. U niektórych psów pierwszym objawem bywa jedynie chwiejny chód i osłabienie tylnych kończyn, podczas gdy w cięższych przypadkach toksyna powoduje zajęcie mięśni oddechowych i stanowi bezpośrednie zagrożenie życia. Szybkie usunięcie kleszcza zwykle zatrzymuje postęp choroby i pozwala na stopniowe cofanie się objawów.
Jakie są objawy paraliżu kleszczowego u psa?
Paraliż kleszczowy to zespół objawów neurologicznych rozwijających się w wyniku działania neurotoksyn wydzielanych przez samice niektórych gatunków kleszczy. Choroba ma zwykle dwufazowy przebieg: najpierw pojawia się okres prodromalny z niespecyficznymi dolegliwościami, a następnie faza właściwego porażenia, prowadząca do osłabienia mięśni i zaburzeń oddychania.
W pierwszym etapie (prodromalnym), który zaczyna się średnio w ciągu 36 godzin od wkłucia się kleszcza, występują objawy przypominające grypę: osłabienie, senność, niekiedy bóle głowy, parastezje i mrowienia. W tym czasie szybkie usunięcie kleszcza może całkowicie zatrzymać rozwój choroby.
Drugi etap to faza paraliżu. Początkowo obserwuje się ataksję (zaburzenia równowagi), chwiejny chód i osłabienie tylnych kończyn. Z czasem dochodzi do porażenia wstępującego – od nóg ku górze – aż do postaci czterokończynowej, włącznie z mięśniami oddechowymi. Pojawiają się trudności w siadaniu, wstawaniu i podnoszeniu głowy. Mogą występować także:
- zmiana lub utrata głosu (afonia, ochrypnięcie, kaszel),
- zaburzenia połykania i ślinotok, ryzyko zachłystowego zapalenia płuc,
- opadanie powiek, porażenia mięśni twarzy lub oczu,
- rozszerzone źrenice z osłabioną reakcją na światło,
- zaburzenia mowy i dyzartria.
W ciężkich przypadkach choroba obejmuje mięśnie gardła, krtani i płuc, prowadząc do niewydolności oddechowej, hipoksemii i hiperkapnii. Opisywano również powikłania ze strony układu sercowo-naczyniowego, takie jak bradykardia, zatrzymanie akcji serca czy ostra niewydolność lewokomorowa.
Objawy mogą rozwijać się bardzo szybko – w ciągu kilku godzin – lub stopniowo w ciągu kilku dni. Po usunięciu kleszcza poprawa zależy od gatunku: w przypadku Dermacentor spp. ustępują zwykle w ciągu 24–60 godzin, natomiast przy Ixodes holocyclus mogą utrzymywać się nawet kilka tygodni.
Warto wiedzieć: paraliż kleszczowy zazwyczaj nie przebiega z gorączką – temperatura ciała psa jest na początku prawidłowa, choć czasem może wzrosnąć (hipertermia) lub spaść (hipotermia). Charakterystyczne jest to, że nudności i wymioty występują rzadko, w przeciwieństwie do innych chorób odkleszczowych.
Rozpoznanie paraliżu kleszczowego u psa
Rozpoznanie paraliżu kleszczowego nie zawsze jest proste, ponieważ choroba może przypominać wiele innych schorzeń przebiegających z porażeniem wiotkim. W literaturze medycznej wielokrotnie opisywano błędne diagnozy. Najczęściej problemem było nieprzeprowadzenie dokładnego badania skóry i zbyt późne znalezienie kleszcza.
Dlatego podstawą diagnostyki jest szczegółowe badanie kliniczne oraz bardzo staranne przeszukanie całego ciała zwierzęcia – łącznie z uszami, przestrzeniami między palcami czy okolicą pyska, gdzie pasożyty lubią się ukrywać. Równocześnie lekarz powinien różnicować paraliż kleszczowy z innymi jednostkami chorobowymi, takimi jak: zatrucie toksyną botulinową, miastenia, uszkodzenie lub zapalenie rdzenia kręgowego, zatrucia związkami fosforoorganicznymi czy infekcje wirusowe.
Leczenie paraliżu kleszczowego u psa
Leczenie paraliżu kleszczowego u psa polega na szybkim usunięciu pasożyta, podaniu surowicy przeciwkleszczowej (TAS) oraz intensywnej opiece szpitalnej dostosowanej do objawów.
Przebieg choroby zależy od wielu czynników: ilości neurotoksyny, liczby kleszczy, gatunku pasożyta, a także wieku, wagi i ogólnego stanu zdrowia psa.
W praktyce, po usunięciu kleszcza pies powinien przez minimum 24 godziny pozostawać w szpitalu. Zwierzę umieszcza się w cichym i ciemnym pomieszczeniu, monitoruje podstawowe parametry życiowe oraz układa na specjalistycznym materacu, aby zapobiec odleżynom. Konieczne jest też regularne przekładanie pacjenta oraz kontrola oddawania moczu i kału – często z użyciem cewnika.
W zależności od stanu klinicznego stosuje się:
- tlenoterapię i leki wspomagające oddychanie, a w ciężkich przypadkach – intubację i wentylację mechaniczną,
- kroplówki dożylne, leki przeciwbólowe, przeciwzapalne, antybiotyki czy diuretyki,
- surowicę przeciwkleszczową (TAS), która neutralizuje część toksyny w krwiobiegu.
Po powrocie do domu opieka polega zwykle na ograniczeniu aktywności fizycznej, podawaniu lekkostrawnych posiłków (często na podwyższeniu, aby ułatwić przełykanie) i stopniowej rekonwalescencji.
Warto wiedzieć: rokowanie jest na ogół dobre, o ile leczenie zostanie wdrożone szybko. Śmiertelność, szczególnie w rejonach endemicznych (np. Australia), szacuje się na około 5–10%, a najbardziej zagrożone są psy młode, starsze lub w złej kondycji zdrowotnej.
Profilaktyka
Najskuteczniejszą ochroną przed paraliżem kleszczowym jest całoroczna profilaktyka przeciwkleszczowa. Obejmuje ona regularne stosowanie preparatów (obroże, krople spot-on, tabletki doustne), a także codzienne oglądanie sierści po spacerach, zwłaszcza wiosną i latem. Wybór środka powinien być dopasowany do stylu życia, wieku i zdrowia psa. Ważne jest także unikanie miejsc o dużym zagęszczeniu kleszczy, takich jak wysokie trawy czy gęste zarośla.
Warto wiedzieć: surowica podawana w leczeniu paraliżu neutralizuje toksynę, ale nie daje trwałej odporności – dlatego ochrona przed kolejnymi ukąszeniami kleszczy musi być stałym elementem opieki nad psem.
Źródła
K. Borawski, S. Pancewicz, P. Czupryna, J. Zajkowska, A. Moniuszko-Malinowska, Paraliż kleszczowy, https://www.przeglepidemiol.pzh.gov.pl/pdf-180807-101364?filename=Tick%20paralysis.pdf (dostęp: 21.08.2025).
Paralysis Ticks and Your Pet, https://www.awlnsw.com.au/wp-content/uploads/2018/11/Tick-Paralysis-information.pdf (dostęp: 21.08.2025).
Tick paralysis, https://pinemountainvet.com.au/wp-content/uploads/2018/03/Tick-Paralysis.pdf (dostęp: 21.08.2025).
TICK PARALYSIS OF DOGS AND CATS, https://vetapedia.com.au/wp-content/uploads/2024/08/2024_Guidelines_Tick_Paralysis.pdf (dostęp: 21.08.2025).
dr Mateusz Karatysz
Opiekun buldożki Daisy, borykającej się od wielu lat z problemami zdrowotnymi. Dziennikarz, autor artykułów popularyzujących świadomą opiekę nad psami. Twórca serwisu www.epieski.pl, na którym pisze artykuły na temat zdrowia psów, żywienia, a także ras psów.
