Choroby wątroby u psów
Wątroba to ważny organ, który odpowiada m.in. za metabolizm składników pokarmowych oraz detoksykację i usuwanie zbędnych produktów przemiany materii. Z uwagi na silne unaczynienie wątroby jest ona jednak narażona na wtórne efekty chorób podstawowych. Są również choroby pierwotne, które dotyczą wątroby. W poniższym artykule znajdzie najważniejsze z nich oraz szeroką listę objawów, jakie występując w chorobach tego narządu. Pamiętaj jednak, że diagnozę może postawić tylko i wyłącznie lekarz weterynarii. Jest to szczególnie istotne, ponieważ wiele chorób wątroby kończy się nieodwracalną marskością, która kończy się często śmiercią zwierzęcia.
W artykule przeczytasz
Jak zbudowana jest wątroba psów?
Wątroby umiejscowiona jest w jamie brzusznej, w jej przedniej części, bezpośrednio za przeponą. Większa jej część leży po prawej stronie, jednak część płatów sięga również na lewą stronę. Płaty wątroby dzielą się topograficznie na trzy części:
- Zespół lewy (płat lewy boczny i przyśrodkowy oraz wyrostek brodawkowaty płata ogoniastego
- Zespół środkowy (płat czworoboczny i płat prawy przyśrodkowe)
- Zespół prawy (płat prawy boczny i wyrostek ogoniasty płata ogoniastego)
Każdy z płatów jest zaopatrzony w naczynia i przewody żółciowe, a pomiędzy płatami znajdują się delikatne wcięcia ułatwiające ich rozróżnienie w badaniu klinicznym (np. podczas laparotomii czy USG).
W ujęciu mikroskopowym wątroba psa, podobnie jak u innych ssaków, składa się z powtarzających się jednostek funkcjonalno-strukturalnych, zwanych zrazikami wątrobowymi (lobuli hepatici). Każdy zrazik ma kształt zbliżony do sześciokąta. W jego centrum znajduje się żyła środkowa (vena centralis), do której odprowadzana jest krew opuszczająca zrazik. W ramach zrazików zorganizowane są hepatocyty, czyli komórki wątrobowe. W klasycznym modelu zrazika wątrobowego można wyobrazić sobie jako wieloboczny (zwykle sześciokątny) przekrój, w którego centrum znajduje się żyła środkowa. Hepatocyty tworzą tzw. blaszki wątrobowe, które biegną promieniście od obwodu zrazika aż do żyły środkowej.
Do czego pies potrzebuje wątroby?
Zarówno na poziomie makroskopowym (płaty wątroby, system przewodów żółciowych), jak i mikroskopowym (zraziki, hepatocyty), cała struktura wątroby psa jest ściśle przystosowana do:
- Metabolizowania tłuszczów, węglowodanów i białek
- Detoksykacji i usuwania zbędnych produktów przemiany materii.
- Syntezy i wydzielania żółci, niezbędnej w procesach trawiennych.
- Magazynowania zapasów energii (glikogen), witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K) oraz żelaza.
- Syntezy białek osocza (m.in. albumin, czynników krzepnięcia).
Jakie choroby wątroby może mieć pies?
Istnieje wiele chorób wątroby, które mogą powstać na skutek zaburzeń jej czynności, skłonności genetycznych oraz wtórnie.
Zapalenia wątroby (hepatitis)
- a) Przewlekłe zapalenie wątroby
- Przewlekłe aktywne zapalenie wątroby (chronic active hepatitis)
Może mieć różne podłoże (np. immunologiczne, toksyczne, zakaźne). Dochodzi do niego, gdy stan zapalny utrzymuje się tygodniami lub miesiącami, prowadząc do stopniowego uszkodzenia hepatocytów i bliznowacenia miąższu. - Zapalenie rodzinne (genetyczne)
Pewne rasy (m.in. bedlington terriery, dobermany, dalmatyńczyki, west highland white terriery) są narażone na odkładanie się miedzi w komórkach wątroby (hepatocytach), co powoduje przewlekły stan zapalny i może prowadzić do marskości.
- b) Ostre zapalenie wątroby
- Ostre toksyczne lub polekowe zapalenie wątroby
Wynika z nagłego narażenia na substancje toksyczne (np. grzyby, rośliny, środki chemiczne) lub długotrwałego podawania leków - Zakaźne zapalenie wątroby (choroba Rubartha)
Wywołuje je psi adenowirus typu I (CAV-1). Obecnie, dzięki szczepieniom, choroba występuje rzadziej, ale wciąż może powodować ciężkie uszkodzenia wątroby, zwłaszcza u młodych psów.
Marskość wątroby (cirrhosis)
Marskość jest efektem końcowym wielu różnych chorób wątroby. Polega na postępującym włóknieniu i destrukcji normalnej architektury narządu, co skutkuje upośledzeniem jego funkcji. Może pojawić się u psów w następstwie:
- Przewlekłych zapaleń wątroby (o różnej etiologii),
- Toksycznych uszkodzeń,
- Zaburzeń autoimmunologicznych.
Objawy kliniczne obejmują m.in. zmniejszony apetyt, wymioty, żółtaczkę, wodobrzusze czy objawy encefalopatii wątrobowej (zaburzenia neurologiczne).
Zaburzenia dróg żółciowych i pęcherzyka żółciowego
- Zapalenie dróg żółciowych i miąższu wątroby może być wywołane infekcjami bakteryjnymi, rzadziej pierwotniaczymi. U psów występuje rzadziej niż u kotów, ale wciąż może stanowić problem, zwłaszcza w przypadku chorób przebiegających z zastojem żółci.
- Zapalenie pęcherzyka żółciowego zwykle skutkuje zaburzeniami w przepływie żółci i bywa powikłane powstaniem kamieni żółciowych lub przerwaniem ściany pęcherzyka (stan nagły wymagający interwencji chirurgicznej).
Polekowe i toksyczne uszkodzenia wątroby
- Działanie leków (np. niektóre niesteroidowe leki przeciwzapalne – NSAIDs, środki przeciwdrgawkowe, cytostatyki)
Zwykle dotyczą osobników z genetyczną skłonnością do nieprawidłowego metabolizmu. Stan zapalny wątroby może ustąpić po odstawieniu toksycznego leku, choć bywa, że uszkodzenia są nieodwracalne. - Zatrucia toksynami (np. mykotoksyny obecne w spleśniałej żywności, rośliny toksyczne, środki owadobójcze)
Mogą prowadzić do ostrej niewydolności wątroby lub, w przypadku długotrwałego narażenia na mniejsze dawki, do zmian przewlekłych.
Wady wrodzone i naczyniowe
- Wrodzone zespolenie wrotno-oboczne polega na nieprawidłowym połączeniu naczyń żyły wrotnej z krążeniem ogólnym (najczęściej żyłą główną doogonową). W efekcie krew bogata w toksyny z przewodu pokarmowego omija wątrobę.
- Wrodzone – dotyczą młodych psów i mogą dawać objawy encefalopatii wątrobowej (drgawki, ospałość, ślinienie, zaburzenia zachowania).
- Nabyte – w odpowiedzi na inne choroby wątroby, np. marskość (gdy krew próbuje ominąć zniszczoną wątrobę).
- Wrodzone torbiele wątroby – mogą znajdować się w miąższu wątroby lub wywodzić się z przewodów żółciowych.
- Zaburzenia rozwojowe dróg żółciowych – rzadkie, ale mogą prowadzić do zastojów żółci i zapalenia.
Guzy i zmiany nowotworowe
- Pierwotne nowotwory wątroby (np. rak wątrobowokomórkowy – hepatocellular carcinoma)
Zdarzają się stosunkowo rzadko, choć mogą wystąpić u starszych psów. - Nowotwory przerzutowe
Wątroba jako narząd silnie unaczyniony bywa miejscem wtórnych ognisk (przerzutów) z innych części ciała (np. narządów jamy brzusznej, śledziony, płuc).
Choroby odkładania (akumulacji)
- Choroba spichrzeniowa miedzi (m.in. bedlington terriery, west highland white terriery)
Nadmierne gromadzenie miedzi w hepatocytach prowadzi do stanu zapalnego i marskości. - Gangliozydoza
- Glikogenoza – polega na odkładaniu glikogenu w hepatocytach, prowadząc do powiększenia wątroby.
Jakie objawy daje chora wątroba?
Objawy chorób wątroby u psów bywają niekiedy niespecyficzne, zwłaszcza we wczesnych stadiach. Wiele z nich może przypominać symptomy innych chorób wewnętrznych. Do najważniejszych i najczęściej obserwowanych należą:
Utrata apetytu i spadek masy ciała
- Niechęć do jedzenia lub całkowity brak łaknienia.
- Stopniowe chudnięcie, szczególnie jeśli dolegliwość utrzymuje się przez dłuższy czas.
Apatia i osłabienie
- Pies staje się mniej aktywny, unika wysiłku.
- Bywa ospały, wycofany, może reagować niechętnie na bodźce z otoczenia.
Problemy żołądkowo-jelitowe
- Wymioty (czasem z domieszką żółci).
- Biegunka lub luźniejsze stolce.
- Możliwe wzdęcia, bóle brzucha.
Polidypsja i poliuria (zwiększone pragnienie i częstsze oddawanie moczu)
- Często wiąże się z zaburzeniami elektrolitowymi i zaburzeniem równowagi wodnej.
Żółtaczka
- Zażółcenie widoczne na błonach śluzowych (dziąsła, spojówki oczu), a także na skórze (mniej zauważalne u psów o ciemnym umaszczeniu).
- Świadczy o zaburzeniach metabolizmu bilirubiny.
Wodobrzusze
- Zbieranie się płynu w jamie brzusznej, co prowadzi do wyraźnego powiększenia obrysu brzucha.
- Często występuje przy bardziej zaawansowanych uszkodzeniach wątroby i niskim stężeniu albumin.
Encefalopatia wątrobowa (objawy neurologiczne)
- Senność, dezorientacja, czasem agresja lub nieadekwatne reakcje na bodźce.
- Drgawki, drżenia mięśni, ruchy mimowolne, ślinotok.
- Jest to efekt gromadzenia się toksyn (zwłaszcza amoniaku), których usunięcie utrudnia niewydolna wątroba.
Zaburzenia krzepnięcia krwi
- Wybroczyny, siniaki, krwawienia z nosa.
- Smoliste stolce w przypadku krwawień do przewodu pokarmowego.
- Wynikają z upośledzonej syntezy czynników krzepnięcia w wątrobie.
Zmiana koloru moczu i kału
- Mocz może stać się ciemniejszy (brunatny) przy silnej żółtaczce.
- Kał bywa odbarwiony (jasny, gliniasty) przy zaburzeniach wydzielania żółci.
Ogólne oznaki stanu zapalnego czy infekcji
- Podwyższona temperatura ciała (rzadziej występująca, ale możliwa przy ostrych stanach zapalnych).
- Ospałość i brak energii, związane z toczącym się procesem chorobowym.
Źródła
R. Lechowski (red.), Choroby wątroby psów i kotów, Wyd. SI-MA, Warszawa 2003.
R. W. Nelson, C. G. Couto, Choroby wewnętrzne małych zwierząt, Tom drugi, wyd. Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2009.
dr Mateusz Karatysz
Opiekun buldożki Daisy, borykającej się od wielu lat z problemami zdrowotnymi. Dziennikarz, autor artykułów popularyzujących świadomą opiekę nad psami. Twórca serwisu www.epieski.pl, na którym pisze artykuły na temat zdrowia psów, żywienia, a także ras psów.
